Cmentarzysko w Czerwonym Dworze odkryto dopiero w roku 2001, jednak badania archeologiczne zarówno w okolicach Czerwonego Dworu, jak i w strefie wschodnich Mazur prowadzono już od wieku XIX, gdy tereny te wchodziły w skład Prus Wschodnich. Odkryto wówczas i przebadano kilkanaście cmentarzysk kurhanowych podobnych do czerwonodworskiego, również pochodzących z okresu wpływów rzymskich i okresu wędrówek ludów.

W samym Czerwonym Dworze (dawne Rothebude) również odbyły się prace archeologiczne. W latach 1883-1884 Georg Bujack, badacz królewiecki i przewodniczący tamtejszego towarzystwa naukowego Prussia, przeprowadził wykopaliska na cmentarzysku kurhanowym w lesie na zachód od wsi (kilkaset metrów od skrzyżowania dróg w Leśnym Zakątku). Przebadał 13 kurhanów, znajdując liczne groby popielnicowe zawierające brązowe i żelazne ozdoby. Na podstawie opisów tych konstrukcji można domyślać się, że, niestety, nie przebadał ich w całości. Odkrył jedynie groby znajdujące się w nasypach, a prawdopodobnie nie zauważył, że pod kurhanami znajdowały się groby „centralne” umieszczone głębiej.

Przykładowe zabytki z badań Georga Bujacka na kurhanach w dawnym Rothebude (obecnie Czerwony Dwór). XIX-wieczne zdjęcie przedstawia tekturkę, do której przymocowane były zabytki w muzeum i przechowywane jest obecnie w Museum für Vor- und Frühgeschichte w Berlinie (opublikowane w 2009 roku przez Volkera Hilberga)

     Drugie cmentarzysko kurhanowe znajdowało się w lesie, na północny-wschód od Czerwonego Dworu. Zostało ono zbadane w roku 1936 przez Kurta Voigtmanna, również archeologa z Królewca. O badaniach tych, niestety, nie wiemy prawie nic.

Inne podobne cmentarzyska odkryto i przebadano między innymi w Pietraszach (dawne Pietraschen), Grunajkach (dawne Gruneyken), Grądach Kruklaneckich (dawne Grunden), Juchnajciach (dawne Juchneitschen, Juckneitschen, Steinhagen) oraz kilka cmentarzysk w Boćwince (dawne Alt Bodschwingken, Neu Bodschwingken).

Przekrój przez kurhan w Pietraszach odkryty w 1878 roku przez badacza królewieckiego Johannesa Heydecka. Jest to rysunek samego Heydecka (profesora Akademii Sztuki w Królewcu), który został opublikowany przez Wilhelma Gaertego w 1929 roku

        Większość materiałów pochodzących z badań na terenie Prus Wschodnich, w tym właśnie z rejonu Czerwonego Dworu, znajdowało się przed II wojną w Prussia-Muzeum w Królewcu, największym muzeum Prus Wschodnich mieszczącym się na zamku. Niestety, zburzenie Królewca w latach 1944-45 w wyniku działań wojennych, spowodowało również zniszczenie materiałów zabytkowych i dokumentacji (sam średniowieczny zamek królewiecki był w latach powojennych stopniowo burzony i w końcu zupełnie zrównany z ziemią). Biorąc pod uwagę, że większość znalezisk z badań przedwojennych pozostało nieopublikowanych, pozbawiło to badaczy na wiele powojennych lat źródeł do poznania pradziejów wschodnich Mazur.

Zamek w Królewcu, w którym mieściło się przed wojną Prussia-Museum, widoczny na pocztówce. Obecnie zamek nie istnieje

         Dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX wieku okazało się, że wojnę przetrwało wiele zabytków i część dokumentacji z badań w Prusach Wschodnich, ewakuowanych przez Niemców przed końcem wojny. Część olbrzymich zbiorów Prussia-Museum przechowywanych jest obecnie w trzech placówkach: w Museum für Vor- und Frühgeschichte w Berlinie (znajduje się tu też część dokumentacji z dawnych badań), w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie (tu również przechowywana jest część dokumentacji) i Muzeum Historii i Sztuki w Kaliningradzie. Wiele informacji (rysunków zabytków i ich opisy a niekiedy również zdjęcia), znajduje się w różnych prywatnych archiwach dawnych archeologów, którzy przed wojną oglądali materiały zabytkowe w muzeum królewieckim. Zbiory te przechowywane są obecnie w wielu placówkach naukowych np. w Berlinie, Rydze, Schlezwigu, Sztokholmie, Tallinnie, czy w Warszawie. Obecnie podstawową rolą archeologów zajmujących się terenami wschodnich Mazur jest zbieranie tych źródeł, kompletowanie informacji o poszczególnych znaleziskach i stopniowe publikowanie.

Przykład współczesnego kompletowania informacji o jednym ze znalezisk: szkice i zdjęcie przykładowej zapinki (fibuli) pochodzącej z wykopalisk w XIX wieku w Pietraszach, zebrane w różnych archiwaliach. Opr. Paweł Szymański

       Są to jednak dane bardzo wybiórcze. Z tego też powodu tak istotne wydają się badania współczesne, w tym na cmentarzysku w Czerwonym Dworze. Dają one podstawę naszej wiedzy o pradziejach na terenie wschodnich Mazur. Dopiero mając tę podstawę możemy uzupełnić ją o bardzo niekompletne wyniki badań przedwojennych.

Paweł Szymański